Gescheurde schouderpees (rotator cuff scheur)

Wat is een gescheurde schouderpees

De rotator cuff bestaat uit vier spieren met bijbehorende pezen: de supraspinatus, infraspinatus, subscapularis en teres minor. Deze pezen liggen als een manchet rond de kop van de bovenarm. Ze helpen om de arm op te tillen en te draaien en houden de schouderkop tijdens bewegen goed in de kom.

Bij een rotator cuff scheur is een van deze pezen gedeeltelijk of volledig beschadigd. De supraspinatuspees is het vaakst betrokken. Een scheur van de lange bicepspees is een andere aandoening en valt niet onder een rotator cuff ruptuur.

De grootte van de scheur vertelt niet het hele verhaal. De klachten hangen ook samen met spierkracht, beweeglijkheid, gevoeligheid van de schouder, kwaliteit van de overige pezen en de belasting die iemand in het dagelijks leven nodig heeft.

Gedeeltelijke en volledige rotator cuff scheur

Partiële rotator cuff scheur

Bij een partiële scheur is een deel van de dikte van de pees beschadigd. De pees is dus niet volledig onderbroken. Een kleine partiële scheur kan weinig klachten geven, maar kan ook pijnlijk zijn wanneer de schouder zwaar of herhaald wordt belast.

Volledige rotator cuff scheur

Bij een volledige scheur loopt de beschadiging door de hele dikte van de pees. De scheur kan klein blijven of zich over een groter deel van een of meerdere pezen uitstrekken. Vooral na een ongeval kan een volledige scheur duidelijk krachtsverlies of onvermogen om de arm actief op te tillen veroorzaken.

Op basis van pijn alleen is niet vast te stellen of een scheur gedeeltelijk of volledig is. Daarvoor zijn lichamelijk onderzoek en, wanneer de uitslag het beleid verandert, aanvullende beeldvorming nodig.

Symptomen van een gescheurde schouderpees

Veelvoorkomende klachten zijn:

• pijn aan de voorzijde of buitenkant van de schouder;
• pijn die uitstraalt naar de buitenkant van de bovenarm;
• pijn bij heffen, reiken, tillen of bovenhands werken;
• nachtelijke pijn of moeite met liggen op de schouder;
• krachtsverlies bij het optillen of naar buiten draaien van de arm;
• moeite met aankleden, haren verzorgen of iets uit een kast pakken;
• sneller vermoeid raken van de arm;
• verlies van functie tijdens werk of sport.

Bij een acute scheur kan iemand tijdens een val, ruk of zwaar krachtmoment plotseling pijn voelen en daarna duidelijk minder kracht hebben. Soms lukt het niet meer om de arm actief op te tillen, terwijl de arm met hulp nog wel verder bewogen kan worden.

Deze symptomen bewijzen niet dat er een pees gescheurd is. Pijn kan de spierkracht tijdelijk remmen en vergelijkbare klachten komen ook voor bij een peesirritatie, slijmbeursreactie of andere schouderaandoening. Omgekeerd worden rotator cuff scheuren ook gevonden bij mensen zonder schouderpijn, vooral naarmate de leeftijd toeneemt.

Hoe ontstaat een rotator cuff scheur

Acute traumatische scheur

Een acute scheur kan ontstaan door een val op de arm of schouder, een onverwachte ruk aan de arm, het opvangen van een zwaar voorwerp of een krachtig sportmoment. Een duidelijk trauma met plotseling verlies van kracht vraagt om tijdige medische beoordeling.

Geleidelijk ontstane scheur

Veel scheuren ontstaan geleidelijk. De kwaliteit en dikte van een pees kunnen in de loop van de jaren veranderen. Hierdoor kan de pees kwetsbaarder worden. Een scheur kan dan ontstaan zonder één duidelijk moment.

Acute scheur in een al veranderde pees

Soms bestaat er al slijtage of een kleine gedeeltelijke beschadiging en neemt de scheur toe tijdens een relatief klein ongeluk of krachtmoment. Dat verklaart waarom een alledaagse beweging bij de ene persoon geen probleem geeft en bij de andere persoon wel tot plotselinge klachten leidt.

Verschil met andere schouderklachten

De termen peesontsteking, slijmbeursontsteking, SAPS en rotator cuff scheur worden regelmatig door elkaar gebruikt. De klachten kunnen overlappen, maar de begrippen betekenen niet hetzelfde.

Rotator cuff tendinopathie

Bij een peesontsteking in de schouder of rotator cuff tendinopathie ligt de nadruk op pijn en verminderde belastbaarheid van de pees. Bij een rotator cuff scheur is de pees gedeeltelijk of volledig onderbroken. Tendinopathie en een partiële scheur kunnen wel tegelijk voorkomen.

Subacromiaal pijnsyndroom

Het subacromiaal pijnsyndroom SAPS is een bredere klinische term voor pijn rond de structuren onder het schouderdak. Veel geleidelijk ontstane cuffklachten vallen binnen dit klachtenbeeld. Een acute traumatische peesscheur met duidelijk functieverlies vraagt om een specifiekere beoordeling.

Slijmbeursontsteking

Bij een slijmbeursontsteking in de schouder is de slijmbeurs geïrriteerd. Een slijmbeursreactie kan samen met een rotator cuff scheur voorkomen en zegt niet automatisch hoe ernstig de peesschade is.

Frozen shoulder

Bij een frozen shoulder zijn zowel de actieve als de passieve bewegingen van de schouder duidelijk beperkt. Bij een cuffscheur kan actief heffen door pijn of krachtsverlies moeilijk zijn, terwijl passief bewegen vaak beter mogelijk blijft.

Hoe onderzoeken we een mogelijke rotator cuff scheur

Het onderzoek begint met het verhaal achter de klacht. We bespreken of de pijn plotseling of geleidelijk begon, of er een val of krachtmoment was en welke bewegingen, werkzaamheden of sporten niet meer lukken.

Daarna onderzoeken we onder andere:

• actieve en passieve beweeglijkheid van de schouder;
• kracht bij heffen en naar binnen en buiten draaien;
• de reactie op meerdere rotator cuff testen;
• controle en beweging van het schouderblad;
• functie tijdens tillen, reiken of sportspecifieke bewegingen;
• de nek en zenuwfunctie wanneer pijn, tintelingen of krachtsverlies verder uitstralen.

Eén losse schoudertest kan een rotator cuff scheur niet betrouwbaar aantonen of uitsluiten. Daarom combineren we het ontstaan van de klacht, meerdere lichamelijke testen en het patroon van kracht en beweging.

Wanneer zijn een echo of MRI nodig

Beeldvorming is niet bij iedere schouderklacht direct nodig. Een echo of MRI kan afwijkingen laten zien die niet de oorzaak van de pijn hoeven te zijn. Aanvullend onderzoek is vooral zinvol wanneer de uitslag gevolgen heeft voor de behandeling of verwijzing.

Volgens de Nederlandse richtlijn heeft echografie de voorkeur wanneer aanvullende beeldvorming nodig is bij een klinische verdenking op een gedeeltelijke of volledige supraspinatusscheur. MRI kan worden overwogen wanneer een echo niet beschikbaar of onduidelijk is, wanneer onderzoek en beeldvorming niet bij elkaar passen of wanneer voor een operatie informatie nodig is over onder andere de grootte van de scheur, terugtrekking van de pees en kwaliteit van de spieren.

Fysiotherapie bij een gescheurde schouderpees

Niet iedere rotator cuff scheur hoeft geopereerd te worden. Fysiotherapie kan de pijn verminderen en de kracht, controle en bruikbaarheid van de arm verbeteren. Daarbij zijn het type scheur, de ontstaanswijze, het functieverlies en jouw doelen bepalend voor het behandelplan.

Oefentherapie laat een volledige peesscheur niet anatomisch dichtgroeien. De schouder kan wel beter functioneren doordat de nog werkende delen van de rotator cuff, de deltoideus en de spieren rond het schouderblad sterker en beter gecoördineerd worden.

Uitleg en belasting aanpassen

We bepalen welke bewegingen tijdelijk te zwaar zijn en welke activiteiten je veilig kunt blijven doen. Volledige rust is meestal niet nodig. Te veel ontzien kan juist leiden tot meer verlies van kracht, vertrouwen en belastbaarheid.

Beweeglijkheid en schouderbladcontrole

Pijn en compensatie kunnen het bewegingspatroon van de schouder en het schouderblad veranderen. We werken eerst aan bruikbare, gecontroleerde beweging. Daarbij kijken we volgens de opbouw van Cools naar de positie, controle en timing van het schouderblad voordat de belasting wordt uitgebreid.

Kracht en belastbaarheid opbouwen

Daarna bouwen we de belasting van de rotator cuff, deltoideus, schouderbladspieren en arm geleidelijk op. De oefeningen worden aangepast aan de functies die voor jou belangrijk zijn, zoals aankleden, tillen, bovenhands werken, krachttraining, zwemmen, werpen of racketsport.

Dry needling en andere aanvullende behandelingen

Door pijn en compensatie kunnen triggerpoints en verhoogde spierspanning ontstaan rond de schouder, het schouderblad, de bovenrug of nek. Dry needling, dwarse fricties, mobilisaties of manuele therapie kunnen dan voorwaardenscheppend worden ingezet. TopFysio heeft twintig jaar ervaring met dry needling.

Deze behandelingen herstellen de scheur zelf niet. Ze worden alleen gebruikt wanneer ze helpen om vrijer te bewegen en het actieve oefenprogramma beter uit te voeren. Actieve revalidatie blijft de basis.

Terugkeer naar werk en sport

Een kantoormedewerker, schilder, krachtsporter en werpsporter stellen andere eisen aan de schouder. Daarom bouwen we niet alleen algemene kracht op, maar ook de snelheid, controle, duurbelasting en posities die in jouw werk of sport nodig zijn.

Wat kun je zelf doen

Je kunt het herstel ondersteunen door:

• de arm binnen een acceptabele pijngrens te blijven bewegen;
• zwaar tillen en herhaalde bovenhandse belasting tijdelijk te verminderen;
• werk of training aan te passen zonder alle beweging te vermijden;
• niet steeds opnieuw een pijnlijke beweging maximaal te testen;
• de reactie later op de dag en de volgende ochtend mee te nemen bij de opbouw;
• op de andere zijde te slapen met een kussen onder de pijnlijke arm;
• oefeningen rustig op te bouwen volgens een persoonlijk plan.

Scherpe pijn, snel toenemend krachtsverlies of duidelijk slechter functioneren zijn redenen om de belasting niet zelfstandig verder op te voeren. Laat de schouder dan opnieuw beoordelen.

Wanneer wordt een operatie overwogen

Een operatie is niet afhankelijk van één scanbevinding. De orthopeed weegt onder andere mee hoe de scheur is ontstaan, hoeveel kracht en functie verloren zijn, welke pees betrokken is, hoe groot de scheur is en welke belasting nodig is voor werk en sport. Ook leeftijd, algemene gezondheid, kwaliteit van de pees en persoonlijke voorkeur spelen een rol.

Een verwijzing naar huisarts of orthopeed is vooral relevant bij:

• een acute scheur na een val of ongeval met duidelijk krachtsverlies;
• onvermogen om de arm actief op te tillen;
• een grote of volledige scheur met belangrijk functieverlies;
• een jonge of zeer actieve patiënt met hoge eisen aan de schouder;
• onvoldoende vooruitgang na een passend conservatief behandeltraject.

De Nederlandse richtlijn adviseert bij een niet-traumatische geïsoleerde supraspinatusruptuur een rotator cuff repair te overwegen wanneer drie tot zes maanden adequate conservatieve behandeling onvoldoende resultaat geeft. Deze termijn is geen reden om bij een acute traumatische scheur met plotseling functieverlies eerst maanden af te wachten.

De keuze tussen verder oefenen en opereren wordt samen met de patiënt en orthopeed gemaakt. De voor- en nadelen, de verwachte revalidatie en de gevolgen voor werk en sport horen daarbij te worden besproken.

Herstel en vooruitzichten

De hersteltijd verschilt sterk. Bij een conservatief traject kan pijn binnen enkele weken afnemen, maar het opbouwen van kracht en vertrouwen duurt vaak meerdere maanden. De vooruitgang hangt af van het type scheur, de duur van de klachten, de uitgangskracht en de belasting die de schouder weer moet aankunnen.

Bij symptomatische kleine tot middelgrote volledige scheuren kunnen zowel fysiotherapie als een operatie de ervaren functie verbeteren. Bij langdurig niet-operatief beleid kan de scheur bij sommige mensen groter worden en kunnen spieratrofie en vetinfiltratie toenemen. Daarom volgen we niet alleen de pijn, maar ook kracht en functie. Wanneer de vooruitgang achterblijft, bespreken we of aanvullend onderzoek of verwijzing nodig is.

Na een operatie duurt de revalidatie eveneens meerdere maanden. De precieze opbouw hangt af van de geopereerde pees, de grootte van de scheur en de instructies van de orthopeed. Dit wordt uitgewerkt op een aparte pagina over revalidatie na een rotator cuff repair.

Wanneer naar de fysiotherapeut of huisarts

Laat je schouder door een fysiotherapeut onderzoeken wanneer:

• pijn en krachtsverlies langer dan enkele weken blijven bestaan;
• heffen, draaien, tillen of slapen steeds moeilijker wordt;
• werk of sport niet meer goed lukt;
• de klachten telkens terugkomen;
• je onzeker bent over veilige belasting of oefeningen;
• een eerder gevonden scheur opnieuw klachten geeft.

Neem sneller contact op met de huisarts na een val of ongeval met plotseling duidelijk krachtsverlies, wanneer je de arm niet meer kunt optillen of wanneer er mogelijk sprake is van een breuk of luxatie. Koorts, roodheid, forse zwelling, gevoelsverlies of hevige pijn die niet verandert door houding of beweging vragen eveneens om medische beoordeling.

Plan je schouderonderzoek bij TopFysio Leeuwarden

Heb je pijn, krachtsverlies of moeite met het heffen van je arm? Bij TopFysio Leeuwarden onderzoeken we of actieve revalidatie passend is en of aanvullend onderzoek of overleg met de huisarts nodig is.

Met ruim dertig jaar ervaring in fysiotherapie en sportrevalidatie bouwen we het herstel op naar de activiteiten die jij weer wilt uitvoeren. Je krijgt een persoonlijk behandel- en oefenplan dat past bij jouw werk, sport en dagelijkse belasting.

Plan direct een afspraak bij TopFysio Leeuwarden. Maak online een afspraak of bel 058 844 6222.