Patellofemoraal pijnsyndroom en pijn rond de knieschijf

Wat is patellofemoraal pijnsyndroom?

Patellofemoraal pijnsyndroom betekent pijn rond of achter de knieschijf. De knieschijf beweegt tijdens buigen en strekken over het bovenbeen. Dit gebied heet het patellofemorale gewricht.

Bij activiteiten zoals hurken, opstaan uit een stoel, traplopen, hardlopen, springen en fietsen komt er meer druk op dit gewricht. Als de belasting hoger is dan de knie op dat moment goed kan verdragen, kan pijn ontstaan.

De klacht wordt ook wel patellofemorale pijn, PFPS, PFP, voorste kniepijn of retropatellaire pijn genoemd. Bij PFPS is meestal geen sprake van één duidelijke beschadiging. Vaak spelen meerdere factoren mee, zoals trainingsopbouw, spierfunctie, bewegingscontrole, herstel en dagelijkse of sportbelasting.

Symptomen van patellofemoraal pijnsyndroom

De pijn bij patellofemoraal pijnsyndroom zit meestal rond of achter de knieschijf. Soms voelt de pijn scherp, zeurend, drukkend of diep in de knie. Precies aanwijzen is niet altijd makkelijk, omdat de pijn vaak rondom de knieschijf wordt gevoeld.

Veelvoorkomende klachten zijn:

• pijn rond of achter de knieschijf
• pijn aan de voorkant van de knie
• pijn bij hurken of opstaan uit een stoel
• pijn bij traplopen, vooral trap af
• pijn bij hardlopen, springen of landen
• pijn bij fietsen met veel weerstand
• pijn of stijfheid na lang zitten met gebogen knieën
• soms kraken of knarsen in de knie
• soms een onzeker of vermoeid gevoel in de knie

Kraken of knarsen betekent niet automatisch dat er schade is. Bij patellofemorale pijn kijken we vooral naar de combinatie van klachten, belasting, kracht, controle en herstel.

Pijn bij hurken en opstaan

Pijn in de knie bij hurken en opstaan past vaak bij patellofemoraal pijnsyndroom. Bij deze bewegingen buigt de knie ver door en neemt de druk tussen knieschijf en bovenbeen toe. De pijn zit dan meestal rond of achter de knieschijf.

Veel mensen merken dit bij opstaan uit een lage stoel, diep hurken, tuinieren, krachttraining of werkzaamheden waarbij de knie vaak gebogen wordt belast.

Pijn bij traplopen, vooral trap af

Traplopen is een typische provocerende activiteit bij PFPS. Vooral trap af lopen is vaak gevoelig, omdat de knie dan gecontroleerd moet remmen. Daarbij moeten de bovenbeenspieren, heupspieren en rompcontrole goed samenwerken.

Pijn bij traplopen betekent niet automatisch dat er schade is. Het laat vooral zien dat de belasting op het knieschijfgewricht op dat moment hoger is dan de knie goed kan verwerken.

Pijn na lang zitten en het theaterfenomeen

Een bekend verschijnsel bij patellofemoraal pijnsyndroom is pijn of stijfheid na lang zitten met gebogen knieën. Dit wordt ook wel het theaterfenomeen genoemd. De knie voelt dan zeurend, stijf of drukkend aan bij het opstaan.

Dit kan optreden na autorijden, werken achter een bureau, een vergadering, een lange treinreis of zitten in de bioscoop.

PFPS bij hardlopen en springen

Bij hardlopen, springen en landen wordt de knie herhaald belast. Als de opbouw te snel gaat of de controle vanuit heup, knie en voet onvoldoende is, kan pijn rond de knieschijf ontstaan of terugkomen.

Bij hardlopers zien we klachten vaak bij meer kilometers, heuvels, tempo’s, intervaltraining of lopen na een rustperiode.

PFPS bij fietsen

Ook fietsen kan klachten geven, vooral bij veel weerstand, heuvels, tegenwind, lage cadans of lange ritten. De knie wordt dan vaak herhaald gebogen belast. Bij wielrenners en recreatieve fietsers kijken we daarom niet alleen naar de knie, maar ook naar trainingsopbouw, kracht, herstel en zo nodig de fietsbelasting.

Is alle pijn rond de knieschijf PFPS?

Nee. Pijn rond of achter de knieschijf kan passen bij patellofemoraal pijnsyndroom, maar niet alle pijn aan de voorkant van de knie is PFPS.

Zeer lokale pijn kan ook passen bij een andere knieklacht. Denk bijvoorbeeld aan pijn in de patellapees, pijn direct onder de knieschijf, pijn boven de knieschijf, duidelijke zwelling, pijn na een trauma of klachten na een acute verschuiving van de knieschijf.

Andere mogelijke oorzaken zijn onder andere patellapeesklachten of jumpers knee, knieartrose, Hoffitis, plica syndroom, Osgood Schlatter of patella luxatie. Welke oorzaak waarschijnlijk is, hangt af van de exacte plek van de pijn, het ontstaan, de belasting, zwelling, instabiliteit en het lichamelijk onderzoek.

Wij stellen daarom geen diagnose op afstand. Bij twijfel onderzoeken we bij TopFysio Leeuwarden waar de klacht vandaan komt en welke aanpak past bij jouw situatie.

Waardoor ontstaat patellofemoraal pijnsyndroom?

Patellofemoraal pijnsyndroom ontstaat meestal door een verstoring tussen belasting en belastbaarheid. De knie is dan niet per se kapot, maar krijgt tijdelijk meer belasting dan het systeem goed kan verwerken.

Er is meestal niet één oorzaak. Vaak gaat het om een combinatie van factoren.

Te snelle opbouw van belasting

Een snelle toename van sport, werk of training kan klachten uitlokken. Denk aan meer hardloopkilometers, meer heuvels, meer trapbelasting, meer squats, zwaarder fietsen, meer springbelasting of starten na een periode van rust.

Ook dagelijkse belasting kan meespelen, bijvoorbeeld veel traplopen, hurken, knielen of langdurig zitten met gebogen knieën.

Kracht en belastbaarheid van quadriceps en heupspieren

De quadriceps en heupspieren spelen een belangrijke rol bij het controleren van de knie. Als deze spieren onvoldoende kracht, uithoudingsvermogen of belastbaarheid hebben, kan de belasting rond de knieschijf toenemen.

Dat betekent niet dat één zwakke spier altijd de oorzaak is. We kijken vooral naar hoe kracht, controle, timing en belasting samen functioneren.

Bewegingscontrole van heup, knie, enkel en voet

De knieschijf werkt niet los van de rest van het lichaam. De manier waarop heup, knie, enkel en voet bewegen, beïnvloedt hoe de knie belast wordt.

Bij sporters beoordelen we daarom bijvoorbeeld hurken, traplopen, landen, remmen, draaien, hardlopen of springen. Niet om één “foute stand” aan te wijzen, maar om te zien welke bewegingen de klacht uitlokken en waar verbetering mogelijk is.

Sport en werkbelasting

PFPS komt vaak voor bij sporters, maar ook bij mensen die in werk of dagelijks leven veel knieën buigen, traplopen, tillen, fietsen of langdurig zitten. De vraag is steeds: past de belasting bij wat de knie op dit moment aankan?

Herstel tussen belastingmomenten

Te weinig herstel kan de klacht onderhouden. Dat kan komen door te vaak trainen, te weinig rustdagen, een combinatie van zwaar werk en sport of steeds opnieuw doorgaan terwijl de knie duidelijk reageert.

Spiergerelateerde overbelasting

Spieren rond heup, bovenbeen en knie kunnen overbelast raken. Triggerpoints in bijvoorbeeld quadriceps, heupspieren of kuit kunnen pijn versterken, de bewegingskwaliteit verminderen of oefenen lastiger maken. Dit is niet altijd de hoofdoorzaak, maar kan wel een onderhoudende factor zijn.

Onderzoek en behandeling bij TopFysio Leeuwarden

Bij TopFysio Leeuwarden behandelen we patellofemoraal pijnsyndroom als pijn rond of achter de knieschijf waarbij meerdere factoren kunnen meespelen. We kijken naar hurken, opstaan, traplopen, sportbelasting, spierfunctie, triggerpoints, heup, enkel, voet, rompcontrole en herstel.

De kern van de behandeling bestaat uit uitleg, oefentherapie en een stapsgewijze belastingopbouw. Wanneer triggerpoints of verhoogde spierspanning het bewegen of oefenen beperken behandelen we deze bij TopFysio voorwaardescheppend, zodat de knie beter kan worden belast en getraind.

Onderzoek van knie en bewegingsketen

We starten met een gericht onderzoek. Daarbij kijken we onder andere naar pijnlocatie, provocerende bewegingen, kracht, mobiliteit, controle, looppatroon, traplopen, hurken en sportspecifieke bewegingen.

Bij sporters beoordelen we waar nodig ook sprong, landing, hardloopbelasting, fietsbelasting of richtingsverandering. Het doel is niet alleen om vast te stellen of er sprake is van PFPS, maar vooral om te begrijpen waarom de klacht bij jou blijft bestaan.

Oefentherapie voor knie en heup

Oefentherapie is de basis van de behandeling. Daarbij werken we aan kracht, controle en belastbaarheid van knie en heup. De oefeningen worden afgestemd op jouw klachten, niveau en doel.

Voor de één betekent dat weer normaal traplopen of opstaan zonder pijn. Voor de ander betekent dat terugkeer naar hardlopen, voetbal, schaatsen, fietsen, kaatsen, volleybal, fitness of krachttraining.

Belastingopbouw richting dagelijks functioneren en sport

We bouwen de belasting stap voor stap op. Te zwaar trainen kan klachten onderhouden, maar te voorzichtig blijven bewegen kan het herstel ook vertragen. De juiste dosering is daarom belangrijk.

Bij sporters stemmen we de revalidatie af op de sportbelasting, zodat de stap terug naar training en wedstrijd verantwoord verloopt. Lees ook meer over sportfysiotherapie in Leeuwarden.

Aanvullende behandeling wanneer nodig

Triggerpoints en verhoogde spierspanning rond heup, bovenbeen of knie kunnen het bewegen, oefenen en opbouwen van belasting remmen. Bij TopFysio Leeuwarden is behandeling van triggerpoints een specialiteit. We zetten dry needling bij triggerpoints voorwaardescheppend in.

Dry needling is bij PFPS geen hoofdbehandeling. Het doel is om pijn, spierspanning of bewegingsremming te verminderen, zodat oefentherapie, controletraining en belastingopbouw beter uitvoerbaar worden.

Bij verminderde spieractivatie kunnen we RSQ1 aanvullend inzetten wanneer onderzoek laat zien dat spieraansturing of neuromusculaire controle extra aandacht nodig heeft. RSQ1 is geen standaardbehandeling voor iedereen met patellofemoraal pijnsyndroom.

Wat kun je zelf doen bij patellofemoraal pijnsyndroom?

Volledige rust is meestal niet nodig. Wel is het verstandig om de belasting tijdelijk zo aan te passen dat de knie niet steeds opnieuw geïrriteerd raakt.

Blijf bewegen maar doseer de belasting

Blijf wandelen, fietsen of trainen binnen een acceptabele pijngrens. Een lichte reactie tijdens of direct na bewegen hoeft niet altijd verkeerd te zijn. Klachten die duidelijk toenemen, lang blijven hangen of de volgende dag erger zijn, zijn meestal een teken dat de belasting te hoog was.

Let op de reactie in de 24 uur na belasting

Kijk niet alleen naar pijn tijdens de activiteit. De reactie in de uren erna en de volgende dag is belangrijk. Als traplopen, hurken of sporten de dag erna duidelijk pijnlijker is, was de belasting waarschijnlijk te hoog.

Vermijd tijdelijk piekbelasting

Diepe squats, veel traplopen, heuveltraining, sprinten, springen, zwaar fietsen of lange duurbelasting kunnen tijdelijk te veel zijn. Dat betekent niet dat je dit nooit meer mag doen. Het betekent dat de knie eerst weer belastbaarder moet worden.

Bouw sport stap voor stap op

Bij terugkeer naar sport is opbouw belangrijker dan snelheid. Begin met controle, kracht en rustige belasting. Daarna pas met hogere snelheid, langere duur, meer weerstand, sprongen of richtingsveranderingen. Zo voorkom je dat de klacht steeds terugkomt.

Wanneer naar de fysiotherapeut of huisarts?

Neem contact op met een fysiotherapeut als de pijn rond de knieschijf langer dan enkele weken blijft bestaan, steeds terugkomt bij sport of je dagelijkse activiteiten beperkt. Ook als je onzeker bent over de oorzaak van je kniepijn is onderzoek verstandig.

Kom zeker langs als:

• hurken of opstaan pijnlijk blijft
• traplopen, vooral trap af, klachten blijft geven
• hardlopen, fietsen of sporten steeds pijn oproept
• je pijn voelt rond of achter de knieschijf
• de knie stijf of onzeker blijft aanvoelen
• je niet goed weet welke oefeningen geschikt zijn
• klachten terugkomen zodra je de belasting opbouwt

Neem contact op met de huisarts bij alarmsignalen zoals niet goed kunnen belasten, forse of snel ontstane zwelling na trauma, echte slotklachten, duidelijke roodheid en warmte met ziekteverschijnselen, een acute knieschijf luxatie of ernstige instabiliteit.

Bij TopFysio Leeuwarden helpen we je om duidelijkheid te krijgen over de oorzaak van je klacht en maken we een behandelplan dat past bij jouw dagelijkse belasting, werk, sport en hersteldoel.

Maak een afspraak bij TopFysio Leeuwarden